W Warszawie odbył się X Kongres ALE, europejskiej organizacji zrzeszającej związki zawodowe maszynistów z wielu państw Starego Kontynentu. Kongres podsumował dotychczasową działalność ALE, wyznaczył kierunki działania na kolejną kadencję i dokonał wyboru nowych władz organizacji. Prezydentem ALE został Diego Martín Fernandez, a jednym z jego dwóch zastępców wiceprezydent Związku Zawodowego Maszynistów Kolejowych w Polsce Daniel Biernacik.

Obrady rozpoczęły się we wtorek, 29 września, w Warszawie i zgromadziły delegatów organizacji reprezentujących dziesiątki tysięcy maszynistów z różnych krajów Europy. Dla ZZM tegoroczny Kongres ma dodatkowy, symboliczny wymiar – polski Związek należy do ALE już od 35 lat.
Europejska kolej w okresie wielkich zmian
Dyskusja programowa podczas X Kongresu koncentrowała się na najważniejszych wyzwaniach stojących dziś przed europejską koleją oraz zawodem maszynisty.
Bezpieczeństwo, warunki pracy, nowe technologie, cyfryzacja i sztuczna inteligencja, interoperacyjność kolei, europejskie regulacje dotyczące zawodu maszynisty, a także problem pozyskiwania nowych pracowników; te zagadnienia powracały w kolejnych wystąpieniach i rozmowach delegatów.

Specjalne przemówienie na początku Kongresu wygłosił przedstawiciel Europejskiej Konfederacji Niezależnych Związków Zawodowych CESI Klaus Heeger. Mówił o skali zmian, z którymi mierzy się europejski transport kolejowy – od cyfryzacji i rozwoju sztucznej inteligencji, poprzez Zielony Ład i interoperacyjność, aż po zmiany demograficzne. Wskazywał również na konieczność skuteczniejszego pozyskiwania do kolei młodych ludzi oraz zwiększania udziału kobiet w zawodach kolejowych.
Diego Martín Fernandez nowym prezydentem ALE
Jednym z najważniejszych punktów X Kongresu był wybór władz ALE na kolejną kadencję.

Nowym prezydentem organizacji został Diego Martín Fernandez z hiszpańskiej organizacji SEMAF. W rozmowie przeprowadzonej bezpośrednio po wyborze zwrócił uwagę na potrzebę dalszego wzmacniania współpracy pomiędzy należącymi do ALE organizacjami oraz skutecznego reprezentowania interesów maszynistów wobec instytucji europejskich.
Daniel Biernacik wiceprezydentem ALE
Dla Związku Zawodowego Maszynistów Kolejowych w Polsce najważniejszym rozstrzygnięciem kadrowym Kongresu jest wybór wiceprezydenta ZZM Daniela Biernacika na stanowisko wiceprezydenta ALE.

– Funkcja jest bardzo prestiżowa, ale również bardzo wymagająca. To dla mnie coś nowego, chociaż w strukturach europejskich działam już od pewnego czasu – mówił Daniel Biernacik po zakończeniu części wyborczej Kongresu.
Przypomniał, że posiada już doświadczenie współpracy zarówno w ramach ALE, jak i z innymi organizacjami europejskimi oraz na poziomie Komisji Europejskiej i Europejskiej Agencji Kolejowej. Obecność przedstawiciela ZZM w ścisłych władzach ALE nabiera szczególnego znaczenia właśnie w momencie, gdy na poziomie europejskim trwają prace dotyczące regulacji bezpośrednio odnoszących się do maszynistów.
Na funkcję wiceprezydenta wybrany został również Vincenzo Multari z włoskiej organizacji FAST Confsal. Nowe Prezydium rozpoczyna działalność w okresie, w którym szereg rozstrzygnięć dotyczących przyszłości zawodu maszynisty oraz funkcjonowania transportu kolejowego zapada lub przygotowywany jest właśnie na szczeblu Unii Europejskiej.

Alan Beroud: Dialog społeczny wpływa na europejskie prawo
Obszernie do tych kwestii odniósł się podczas Kongresu prezes PKP S.A. i przewodniczący CER – Wspólnoty Europejskich Przedsiębiorstw Kolejowych i Zarządców Infrastruktury – Alan Beroud.

Podkreślił znaczenie europejskiego sektorowego dialogu społecznego w kolejnictwie, prowadzonego przy udziale Komisji Europejskiej. Po stronie pracodawców uczestniczy w nim CER, a po stronie pracowników ALE oraz inne organizacje związkowe.
Jak zauważył Beroud, nie jest to jedynie forum wymiany opinii. Ustalenia wypracowywane w dialogu społecznym mogą później wpływać na rozwiązania prawne tworzone na poziomie całej Unii Europejskiej.
Jednym z najważniejszych tematów jest planowana rewizja europejskiej dyrektywy dotyczącej maszynistów. Zakres zmian może objąć między innymi zasady wydawania licencji i świadectw, kwestie medyczne, szkolenia, wymagania językowe oraz regulacje dotyczące komunikacji i bezpieczeństwa.
Alan Beroud przypomniał, że partnerzy społeczni wypracowali już w tej sprawie wspólne rekomendacje, a publikacja propozycji Komisji Europejskiej spodziewana jest pod koniec 2026 roku.
Osobną kwestią pozostają wymagania językowe w ruchu transgranicznym. CER opowiada się za wykorzystaniem nowych technologii – w tym elektronicznych narzędzi tłumaczeniowych – które mogłyby wspierać komunikację maszynistów.
Czas pracy maszynistów to także sprawa ogólnoeuropejska
Drugim tematem szczególnie istotnym z punktu widzenia środowiska maszynistów jest czas pracy i odpoczynku.
Kwestia ta jest obecnie analizowana w ramach prac Europejskiej Agencji Kolejowej ERA. Przewodniczący Beroud przedstawił w podczas Kongresu stanowisko reprezentowanego przez CER sektora kolejowego, zgodnie z którym ewentualne nowe rozwiązania powinny być oparte na danych i zasadzie proporcjonalności. Trwające obecnie w tym obszarze w ERA obejmują między innymi definicje czasu pracy i odpoczynku oraz możliwe warianty dalszego monitorowania tych parametrów i ich wpływ na przedsiębiorstwa kolejowe.
Według przedstawionego przez Alana Berouda stanowiska PKP i CER pierwszym krokiem powinno być stworzenie europejskiego rejestru licencji maszynistów. Dopiero po jego uruchomieniu możliwe byłoby rozważanie kolejnych instrumentów związanych z monitorowaniem czasu pracy.

To jeden z przykładów obszarów, w których interesy i stanowiska partnerów społecznych nie muszą być identyczne – i właśnie dlatego obecność reprezentacji maszynistów w europejskim dialogu społecznym ma praktyczne znaczenie.
Walka o pieniądze dla kolei
Znaczna część wystąpienia przewodniczącego CER dotyczyła również przyszłości całego europejskiego sektora kolejowego.
Beroud wskazywał przede wszystkim na negocjacje dotyczące nowej wieloletniej perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2028–2034. Jak podkreślił, jednym z jego najważniejszych zadań jako przewodniczącego CER jest zapewnienie możliwie silnej pozycji kolei w przyszłym budżecie UE. Finansowanie ma być konieczne między innymi dla rozwoju sieci TEN-T, kolei dużych prędkości, cyfryzacji oraz infrastruktury o znaczeniu strategicznym.
Beroud wskazywał również na rolę kolei w obecnej sytuacji geopolitycznej. Transport kolejowy ma bowiem znaczenie nie tylko gospodarcze i środowiskowe, lecz także dla europejskiego bezpieczeństwa i mobilności wojskowej.
Przewodniczący CER mówił także o negocjowanym obecnie unijnym pakiecie dotyczącym mobilności wojskowej oraz o pracach prowadzonych wspólnie z kolejami ukraińskimi nad zwiększaniem odporności i przygotowania europejskiej sieci kolejowej.
Nowe zasady sprzedaży biletów i kolej dużych prędkości
Wśród najważniejszych europejskich tematów przewodniczący Beroud wymienił również przedstawiony w maju przez Komisję Europejską Passenger Package – pakiet zmian dotyczących między innymi sprzedaży biletów kolejowych, ochrony praw pasażerów podróżujących z wykorzystaniem połączeń różnych przewoźników oraz rezerwacji multimodalnych.
CER deklaruje poparcie dla celu, jakim jest ułatwienie pasażerom podróżowania po Europie, zwracając jednocześnie uwagę na część obowiązków, które – zdaniem organizacji – mogą nadmiernie ograniczać swobodę działalności przewoźników.
Kolejnym priorytetem jest rozwój europejskiej sieci kolei dużych prędkości. Zdaniem CER podstawą jej finansowania nadal powinny pozostać środki publiczne, uzupełniane – zależnie od charakteru konkretnego projektu – pożyczkami, gwarancjami, instrumentami podziału ryzyka i kapitałem prywatnym.
„Potrzebujemy Waszego silnego głosu”
Kończąc swoje wystąpienie, Alan Beroud zwrócił się bezpośrednio do obecnych na sali maszynistów.
Podkreślił, że znajdują się oni „na pierwszej linii kolejowej mobilności”, a ich głos jest potrzebny zarówno w dyskusji o finansowaniu kolei, jak i o przyszłym modelu jej funkcjonowania.
– Potrzebujemy waszego silnego, zdecydowanego głosu w sprawie finansowania i zabezpieczenia przyszłego rozwoju kolei – zarówno na poziomie Unii Europejskiej, jak i na poziomie krajowym – mówił.
Jak podkreślił, pomimo różnych punktów widzenia partnerów społecznych istnieje wspólny interes w rozwijaniu sektora kolejowego.
„Tylko silny i zjednoczony sektor może naprawdę wywierać wpływ” – podsumował przewodniczący CER.
Leszek Miętek: Wspólny interes kolei ponad podziałem pracodawcy-pracownicy
Bezpośrednio po wystąpieniu Alana Berouda głos zabrał prezydent ZZM Leszek Miętek. Zwrócił uwagę, że mimo naturalnych różnic pomiędzy stroną pracowniczą a pracodawcami w wielu fundamentalnych sprawach dotyczących przyszłości kolei istnieje szerokie pole wspólnego interesu.

– Jako pracownicy, maszyniści i związkowcy mamy bardzo zbieżne poglądy z pracodawcami na przyszłość kolei i kierunki jej rozwoju – podkreślił.
Jak zaznaczył, nie ma dobrze funkcjonujących przedsiębiorstw kolejowych bez pracowników, podobnie jak nie można skutecznie bronić miejsc pracy bez silnego i rozwijającego się sektora. Odwołując się do polskich doświadczeń współpracy z prezesem PKP S.A., Miętek wskazał, że właśnie takie podejście powinno stanowić istotę dialogu społecznego.
Przewodniczący ZZM dodał jednocześnie, że pracownicy i pracodawcy kolei mają często także wspólnych przeciwników – przede wszystkim tam, gdzie decyzje polityczne prowadzą do osłabiania konkurencyjności transportu kolejowego wobec innych gałęzi transportu. W jego ocenie reprezentacja maszynistów może być naturalnym sojusznikiem pracodawców wszędzie tam, gdzie chodzi o obronę wspólnych interesów całego sektora.
Miętek wyraził nadzieję, że warszawskie spotkanie może stać się początkiem bardziej otwartego europejskiego dialogu pomiędzy pracodawcami a ALE. Zwłaszcza w sprawach, w których interes rozwoju kolei jest wspólny.
35 lat ZZM w europejskiej rodzinie maszynistów
Warszawski Kongres ma dla ZZM również wymiar symboliczny. Związek od 35 lat uczestniczy w pracach ALE i współtworzy europejską współpracę organizacji reprezentujących maszynistów.
Wybór Daniela Biernacika na stanowisko wiceprezydenta ALE wzmacnia udział ZZM w tej współpracy właśnie w okresie, gdy na szczeblu europejskim przygotowywane są decyzje dotyczące między innymi kwalifikacji maszynistów, warunków wykonywania zawodu, czasu pracy, nowych technologii i przyszłego modelu funkcjonowania kolei.
Problemy polskiej kolei pozostają naturalnie podstawowym obszarem działalności ZZM. Coraz więcej regulacji, które później bezpośrednio dotyczą polskich maszynistów, powstaje jednak na szczeblu europejskim. Obecność Związku tam, gdzie te rozwiązania są dyskutowane i przygotowywane, jest więc nie dodatkiem do działalności krajowej, lecz jednym z narzędzi skutecznego reprezentowania interesów maszynistów.
X Kongres ALE w Warszawie otworzył kolejny etap tej współpracy – z nowym przedstawicielem ZZM w Prezydium europejskiej organizacji. Wcześniej funkcję wiceprezydenta ALE pełnił przez 20 lat Leszek Miętek, prezydent ZZM.

















