Do 6 listopada potrwają konsultacje projektu nowelizacji ustawy o transporcie kolejowym oraz niektórych innych ustaw – UD455. To kolejna zmiana istotna z punktu widzenia ZZM i bezpieczeństwa ruchu kolejowego. Związek Zawodowy Maszynistów Kolejowych w Polsce znalazł się wśród organizacji zaproszonych przez Ministerstwo Infrastruktury do udziału w konsultacjach.
Najważniejsze założenia projektu w skrócie:
- Znaczące rozszerzenie zadań i uprawnień Straży Ochrony Kolei;
- Możliwość samodzielnej kontroli ruchu drogowego przez SOK na przejazdach kolejowo-drogowych;
- Nowe uprawnienia do badania trzeźwości, przeglądania bagaży i sprawdzania ładunków;
- Szersze wykorzystanie monitoringu, kamer nasobnych i dronów;
- Nadanie SOK uprawnień oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia;
- Finansowanie kolejnych urządzeń rejestrujących wykroczenia na przejazdach ze środków Funduszu Kolejowego;
- Możliwość wykorzystania części istniejącego monitoringu PKP PLK przez system CANARD;
- Dopuszczenie prowadzenia dokumentacji znajdującej się w pojeździe kolejowym w postaci elektronicznej.
Rozszerzenie uprawnień SOK
Największa część proponowanych zmian dotyczy Straży Ochrony Kolei. Funkcjonariusze SOK mieliby uzyskać możliwość kontrolowania przestrzegania przepisów, znaków i sygnałów regulujących ruch na przejazdach kolejowo-drogowych, obszarze kolejowym oraz przyległym pasie gruntu.
W ramach kontroli mogliby między innymi zatrzymywać pojazdy, legitymować uczestników ruchu, wydawać polecenia dotyczące zachowania na drodze oraz żądać poddania się badaniu na obecność alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu. SOK miałaby również reagować na przypadki niezatrzymania się przed przejazdem, wjazdu mimo czerwonego światła, omijania zamkniętych lub opuszczanych rogatek oraz innych naruszeń bezpośrednio zagrażających bezpieczeństwu ruchu kolejowego.
Istotną zmianą byłaby możliwość prowadzenia przez SOK samodzielnych działań również na przejazdach kategorii D. Obecnie takie działania wymagają udziału Policji, co – jak wskazano w dokumentach – ogranicza ich liczbę i skuteczność.
Mandaty i postępowania przed sądem
Projekt rozszerza katalog wykroczeń, w sprawach których SOK mogłaby prowadzić czynności wyjaśniające i nakładać mandaty. Straż Ochrony Kolei otrzymałaby również wyraźne uprawnienie oskarżyciela publicznego – mogłaby kierować do sądu wnioski o ukaranie, występować przed sądem i wnosić środki odwoławcze.
Monitoring, kamery nasobne i drony
Nowelizacja przewiduje znacznie szersze możliwości rejestrowania obrazu i dźwięku na obszarze kolejowym, w pociągach i na dworcach. SOK mogłaby wykorzystywać monitoring wizyjny, kamery nasobne oraz bezzałogowe statki powietrzne.
Projekt zakłada także dostęp SOK do kolejnych rejestrów państwowych oraz możliwość przetwarzania danych osobowych bez wiedzy osoby, której dane dotyczą. Funkcjonariusze zyskaliby ponadto szersze możliwości przeglądania bagaży, sprawdzania ładunków oraz – w określonych przypadkach – przeszukiwania osób, pomieszczeń i środków transportu.
Kamery na przejazdach i system CANARD
Osobny pakiet zmian dotyczy automatycznego wykrywania wykroczeń na przejazdach kolejowo-drogowych. Wpływy z mandatów za naruszenia zarejestrowane przez stacjonarne urządzenia miałyby trafiać do Funduszu Kolejowego i służyć finansowaniu instalacji kolejnych urządzeń.
W dokumentach opisano również współpracę PKP PLK i Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym. Rozważane jest wykorzystanie części istniejącego monitoringu kolejowego do automatycznego rejestrowania wykroczeń, a następnie prowadzenia postępowań przez CANARD.
Warto jednak podkreślić, że projekt nie przesądza o podłączeniu do tego systemu wszystkich około 2,5 tys. kamer PLK. Trwają dopiero ustalenia dotyczące wymagań technicznych i możliwości wykorzystania poszczególnych urządzeń.
Dotychczasowe wyniki systemu RedLight pokazują skalę problemu. Cztery działające w 2024 r. systemy zarejestrowały około 12,3 tys. wykroczeń. Nałożono 5742 mandaty na łączną kwotę 11,49 mln zł. W 2025 r. odnotowano 7430 naruszeń i wystawiono 4233 mandaty na kwotę 8,48 mln zł.
Co to oznacza dla maszynistów?
Z punktu widzenia maszynistów najważniejszym oczekiwanym skutkiem zmian powinno być ograniczenie liczby niebezpiecznych zachowań kierowców na przejazdach. Zdarzenia na styku kolei i dróg oznaczają nie tylko ofiary i uszkodzenia taboru lub infrastruktury, ale również ogromne obciążenie psychiczne dla maszynistów oraz poważne zakłócenia ruchu.
Według OSR w 2025 r. zdarzenia na styku kolei i dróg spowodowały niemal 157 tys. minut opóźnień. Opóźnionych zostało blisko 5 tys. pociągów, 149 odwołano na całej trasie, a 471 na części trasy.
Jednocześnie szczegółowej analizy wymagają szeroko opisane kompetencje SOK dotyczące badania trzeźwości „osób” znajdujących się na obszarze kolejowym, w pociągach i innych pojazdach kolejowych. Przepis nie ogranicza tej kompetencji wyłącznie do pasażerów lub kierowców, dlatego może dotyczyć także pracowników kolejowych. Istotne są również zasady rejestrowania obrazu i dźwięku, przechowywania danych oraz gwarancje przysługujące osobom poddawanym takim czynnościom.
Elektroniczna dokumentacja
Projekt dopuszcza prowadzenie w postaci papierowej albo elektronicznej dokumentów dotyczących między innymi stanu technicznego pojazdu, jego dopuszczenia do eksploatacji, zestawienia pociągu oraz rodzaju przewożonych ładunków. Dokumenty musiałyby być aktualne i dostępne dla uprawnionych pracowników, organów kontrolnych oraz służb ratunkowych.
Konsultacje trwają
ZZM analizuje każde propozycje rozwiązań pod kątem zapewnienia bezpieczeństwa i funkcjonowania ruchu kolejowego.